Arbeidsvoorwaarden vergelijken: contract, cao en secundaire regelingen

Arbeidsvoorwaarden vergelijken: waar let je op?

Vergelijk arbeidsvoorwaarden op drie niveaus: je eigen arbeidsovereenkomst, de cao die voor jou geldt en de secundaire regelingen van je werkgever. Je arbeidsovereenkomst bevat de persoonlijke afspraken tussen jou en je werkgever. De cao bevat collectieve afspraken voor een bedrijf of sector. Secundaire regelingen zijn extra's, zoals opleidingsfaciliteiten of een collectieve ziektekostenverzekering.

De cao gaat vóór op je individuele arbeidsovereenkomst. Je contract mag niet nadelig afwijken van de cao. Bij een minimum-cao mag je werkgever alleen gunstiger afspraken maken dan de cao; bij een standaard-cao is afwijken niet toegestaan. Check altijd welk type cao geldt en leg je contract en de cao naast elkaar.

Individuele arbeidsovereenkomst versus cao

Een individuele arbeidsovereenkomst geldt alleen voor jou en bevat persoonlijke afspraken, bijvoorbeeld over functie, startdatum en salaris. Een cao is een collectieve afspraak tussen werkgevers(organisaties) en werknemersorganisaties, zoals vakbonden, en geldt voor een hele sector of een heel bedrijf.

Het verschil zit vooral in de reikwijdte: je contract regelt wat persoonlijk is afgesproken, de cao vult dat aan met collectieve afspraken. Lees beide documenten naast elkaar en let op onderwerpen die in beide terugkomen, zoals loon, werktijden en verlof.

Vergelijking arbeidsvoorwaarden: contract vs. cao

Soorten cao’s en wanneer ze gelden

Er zijn twee soorten cao’s: de bedrijfstak-cao en de ondernemings-cao. Een bedrijfstak-cao geldt binnen een sector en wordt afgesloten tussen werkgevers(organisaties) en werknemersorganisaties. Een ondernemings-cao geldt binnen één bedrijf en wordt afgesloten tussen een werkgever en werknemersorganisaties.

Een werkgever is gebonden aan een cao als hij zelf een cao sluit, lid is van een werkgeversorganisatie met een bedrijfstak-cao, of als het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) de cao algemeen verbindend verklaart (AVV). Bijna alle bedrijfstak-cao’s zijn algemeen verbindend verklaard. Soms kan een werkgever vrijstelling (dispensatie) aanvragen van de algemeen verbindend verklaring. Kijk in de cao-tekst of vraag je werkgever welk type cao voor jou geldt.

Soorten cao’s en hun toepassing

Welke afspraken staan in een cao?

Een cao bevat afspraken over arbeidsvoorwaarden. Denk aan loon, loonschalen en periodieken, werktijden en arbeidsduur, toeslagen voor onregelmatig werk, vergoeding voor overwerk, vakantiedagen en verlof, pensioen, doorbetaling bij ziekte, veiligheid op de werkvloer, scholing en ontwikkeling, proeftijd en opzegtermijn. Ook afspraken over zwangerschaps- en ouderschapsverlof en bijzonder verlof kunnen erin staan.

Cao-afspraken zijn vaak gunstiger dan de wettelijke minimumvoorschriften. Zo kan het loon hoger zijn dan het minimumloon en kun je meer vakantiedagen krijgen dan het wettelijke minimum. De cao mag nooit in strijd zijn met de wet. Vergelijk je contract met de cao en let op afwijkingen: zijn ze in jouw voordeel of nadeel?

Belangrijkste onderwerpen in een cao

Primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden onderscheiden

Primaire arbeidsvoorwaarden worden in geld uitgekeerd. Voorbeelden: uurloon, doorbetaling van loon tijdens vakantie en verlof, pensioenrechten, overwerktoeslagen, toeslagen voor onregelmatig werk of bijzondere arbeidsomstandigheden, winstuitkeringen en onkostenvergoedingen.

Secundaire arbeidsvoorwaarden zijn extra’s die niet direct in geld worden uitbetaald. Denk aan opleidingsfaciliteiten, kinderopvang, een auto van de zaak, loopbaanbegeleiding, een premiespaarregeling of een collectieve ziektekostenverzekering. Vaak kun je van deze regelingen gebruikmaken, soms tegen inlevering van loon. Kijk bij het vergelijken of een secundaire regeling jou echt iets oplevert en of je er loon voor moet inleveren.

Voordelen en nadelen van secundaire arbeidsvoorwaarden

Variabele beloning en cafetariamodel

Variabele beloning, zoals prestatiebeloning, en cafetariamodellen maken vergelijken ingewikkelder. Bij een cafetariamodel biedt je werkgever een pakket arbeidsvoorwaarden waaruit je kunt kiezen. Variabele beloningen kunnen motiveren, maar vragen om duidelijke criteria en zorgvuldige toepassing.

Om te beoordelen wat zo’n regeling oplevert, moet het beloningssysteem eerlijk en transparant zijn. Zijn de criteria duidelijk? Worden ze consistent toegepast? Zo niet, dan is vergelijken lastig en ontstaan sneller conflicten. Vraag heldere afspraken en leg vast hoe en wanneer je een variabele beloning krijgt.

Zo vergelijk je jouw arbeidsvoorwaarden stap voor stap

1. Zoek uit welke cao op jou van toepassing is. Vraag het je werkgever, kijk in je arbeidsovereenkomst of zoek je bedrijf of sector op in een cao-overzicht van een vakbond of werkgeversorganisatie. 2. Controleer welk type cao geldt, zodat je weet hoe je verschillen beoordeelt. 3. Leg je arbeidsovereenkomst en de cao naast elkaar en vergelijk de afspraken per onderwerp. 4. Markeer waar contract en cao van elkaar verschillen. 5. Splits de arbeidsvoorwaarden in primair en secundair. 6. Beoordeel variabele regelingen en cafetariamodellen: wat leveren ze op en onder welke voorwaarden? 7. Kijk welke secundaire keuzes voor jou relevant zijn, zoals opleidingsmogelijkheden of een collectieve ziektekostenverzekering.

Stappenplan om arbeidsvoorwaarden te vergelijken

Geen cao: wat dan?

Val je niet onder een cao? Dan gelden je individuele arbeidsovereenkomst, een personeelshandboek of andere regelingen van je werkgever. De wettelijke ondergrens blijft van kracht, zoals de Wet minimumloon, de Arbeidstijdenwet en het Burgerlijk Wetboek (Boek 7, vanaf artikel 610). Je hebt dan alleen de minimale bescherming van de wet en wat in je arbeidsovereenkomst is afgesproken.

Je kunt alsnog aparte afspraken maken met je werkgever over loon, werktijden, verlof en secundaire regelingen. Leg die goed vast, bijvoorbeeld in je arbeidsovereenkomst of een personeelshandboek. Zonder cao is het extra belangrijk te controleren wat precies is afgesproken, want collectieve afspraken die je beschermen ontbreken.

Waar vind je jouw cao en de juiste vergelijkingsinformatie?

De cao-tekst vind je vaak via je werkgever, je werkgeversorganisatie of de vakbond. Vakbonden zoals FNV en CNV hebben cao-overzichten waarin je jouw bedrijf of sector kunt opzoeken. AWVN biedt de cao-kijker met informatie over recente cao-akkoorden. Veel brancheorganisaties hebben de cao voor hun branche op hun website staan.

Op de website van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) zie je of een cao algemeen verbindend is verklaard en per welke datum. Rijksoverheid en Ondernemersplein leggen uit wat een cao is, wanneer je je eraan moet houden en wanneer je mag afwijken. De partijen die de cao hebben afgesloten — werkgevers(organisaties) en werknemersorganisaties — kunnen je vertellen of voor jou een cao geldt en wat erin staat.