Werkgeverskeuze
Werkgevers beoordelen met openbare bronnen: jaarverslag, CAO en cijfers
Een cao is een schriftelijke overeenkomst met afspraken over arbeidsvoorwaarden.
Waarom de cao een openbare bron over je werkgever is
Een cao is een schriftelijke overeenkomst met afspraken over arbeidsvoorwaarden. Die geldt voor een grote groep mensen en wordt gesloten door een of meer werkgevers of werkgeversorganisaties en een of meer werknemersorganisaties, meestal vakbonden. Op de website van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid controleer je of een cao algemeen verbindend is verklaard en per welke datum. Cao-partijen kunnen je vertellen of voor jou een cao geldt en wat erin staat. Zo weet je welke verplichtingen een werkgever in ieder geval op zijn personeel moet toepassen.
De cao is het meest concrete openbare startpunt: met een naam, een werkingssfeer en, bij algemeen verbindend verklaring, een ingangsdatum die je bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid controleert.
Wat een cao vastlegt en waarom dat iets zegt over een werkgever
De onderwerpen in een cao lopen uiteen. Standaard gaan ze over loon, toeslagen, betaling van overwerk, werktijden, proeftijd, opzegtermijn en pensioen. Andere cao's regelen daarnaast scholing, pensioenregeling of kinderopvang, en zeer gedetailleerde afspraken over inschaling van werknemers, vakantie, buitengewoon verlof, een ziektekostenvergoeding of ontslagprocedures.
De inhoud verschilt sterk per cao. Er zijn cao's met enkele globale afspraken en cao's met zeer gedetailleerde regelingen over tal van onderwerpen. Ook bestaan er cao's die alleen afspraken bevatten over vervroegde uittreding, sociale fondsen of een sociaal plan, bijvoorbeeld bij een reorganisatie. Voor de beoordeling van een werkgever kun je alleen afgaan op de specifieke cao die op hem van toepassing is; het bestaan van een cao zegt nog niets over hoe ruim de arbeidsvoorwaarden zijn.
Cao's dienen naast het regelen van arbeidsvoorwaarden vaak ook om oneerlijke onderlinge concurrentie tussen werkgevers tegen te gaan. Daardoor is de cao een toetsbare norm: staat een afspraak in de cao, dan moet de werkgever die toepassen, ook op werknemers in zijn onderneming die zelf geen lid zijn van de vakbond die de cao afsloot.
Vaststellen of de cao van toepassing is op jouw werkgever
Begin bij je eigen arbeidsovereenkomst, als die schriftelijk is. Daarin wordt een geldende cao normaal van toepassing verklaard, bijvoorbeeld: "Op deze arbeidsovereenkomst is de cao ... van toepassing". Dat gebeurt omdat de meeste cao's daartoe verplichten en omdat de werkgever medewerkers aan de cao wil kunnen houden.
Bepaal vervolgens de sector of branche en lees het toepassingsgebied van de cao. Dat staat bijna altijd in de eerste artikelen: voor welke sector, branche, bedrijfstak of werkgever de cao geldt. Let op aanvullende eisen: soms is bedongen dat minimaal 50 procent van het personeel het werk doet dat onder de omschrijving van de cao valt. Werken in de branche betekent dus niet automatisch dat de cao van toepassing is.
Controleer daarna waarom de cao zou binden. Een cao kan van toepassing zijn als de werkgever lid is van de werkgeversorganisatie en/of de medewerker lid is van een werknemersorganisatie, als de werkgever de cao in het individuele arbeidscontract van toepassing heeft verklaard, of als de bepalingen uit de cao algemeen verbindend zijn verklaard. Ongeveer 85 procent van de medewerkers in Nederland valt onder een cao; welke cao het is, bepaal je met deze drie controles.
Belangrijkste feiten over cao's in Nederland
- Bevoegdheid algemeen verbindend verklaren — Minister van SZW (sinds 1937)
Controlelijst: Is de cao van toepassing op jouw werkgever?
- Is er een schriftelijke arbeidsovereenkomst met cao-verwijzing?Ja / Nee
- Valt jouw sector onder het toepassingsgebied van de cao?Ja / Nee
- Is de cao algemeen verbindend verklaard door de minister?Ja / Nee
- Is de werkgever lid van de werkgeversorganisatie die de cao heeft gesloten?Ja / Nee
Bedrijfstak-cao, ondernemings-cao en algemeen verbindend verklaring
Er bestaan twee soorten cao's. Een bedrijfstak-cao is een collectieve afspraak binnen een sector, gesloten tussen een of meer werkgevers of werkgeversorganisaties en een of meer werknemersorganisaties; die geldt alleen voor de bedrijven en werknemers die zijn vertegenwoordigd door de partijen die hem hebben afgesloten. Een ondernemings-cao geldt binnen één bedrijf en wordt gesloten tussen een werkgever en een of meer werknemersorganisaties. In de praktijk zie je ondernemingscao's bij individuele bedrijven en bedrijfstakcao's in sectoren als de horeca of de ziekenhuizen.
Partijen met een bedrijfstak-cao kunnen de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vragen of de cao voor de gehele bedrijfstak kan gelden: dan wordt de cao algemeen verbindend verklaard. Werkgevers die niet bij de cao-partijen horen maar wel onder de bedrijfstak vallen, moeten zich aan de algemeen verbindend verklaarde cao-bepalingen houden en die op hun werknemers toepassen. Bijna alle bedrijfstak-cao's zijn algemeen verbindend verklaard, waardoor veel werkgevers onder een cao vallen. Een werkgever kan in sommige gevallen om vrijstelling (dispensatie) van de algemeen verbindend verklaring vragen.
De juridische basis: sinds 1927 kent Nederland de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst, die onder meer bepaalt wat een cao is, en in 1937 kwam de wet tot stand die de minister de bevoegdheid geeft cao-bepalingen algemeen verbindend te verklaren voor de bedrijfstak.
Soorten cao's: bedrijfstak-cao vs. ondernemings-cao vs. algemeen verbindend verklaring
- Bedrijfstak-caoGeldt voor een hele sector; afgesloten tussen werkgevers- en werknemersorganisaties van die sector. Vaak algemeen verbindend verklaard.
- Ondernemings-caoGeldt binnen één bedrijf; afgesloten tussen werkgever en werknemersorganisatie(s). Gebruikelijk bij grote of specifieke organisaties.
- Algemeen verbindend verklaringBepalingen gelden ook voor werkgevers buiten de partijen, als de minister dit verklaart. Bijna alle bedrijfstak-cao’s zijn hieronder onderdeel.
Belangrijke momenten in de geschiedenis van de cao in Nederland
- 1927Inwerkingtreding van de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst.
- 1937Wet tot bevoegdheid van de minister om cao-bepalingen algemeen verbindend te verklaren.
Cao naast het individuele contract en de wet
De afspraken in een cao gaan voor op de afspraken in een individuele arbeidsovereenkomst. Bepalingen in je contract mogen niet nadelig afwijken van de cao. Als de afspraken voor jou als werknemer gunstiger uitvallen, mag afwijken wel; sommige cao's bepalen zelfs expliciet dat afwijkingen zijn toegestaan zolang ze in het voordeel van de werknemer zijn, bijvoorbeeld het uitbetalen van een hoger loon dan in de cao staat.
Cao-afspraken zijn vaak gunstiger dan de wettelijke arbeidsvoorwaarden. Het loon in een cao kan hoger zijn dan het minimumloon, of werknemers krijgen meer vakantiedagen dan het wettelijke minimum. De cao mag echter nooit in strijd zijn met de wet, bijvoorbeeld met het Burgerlijk Wetboek en de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag: er mag dus geen lager loon in staan dan het minimumloon en niet minder vakantiedagen dan de wettelijke vakantiedagen. Andersom kan een wet bepalen dat bij cao van wettelijke regels mag worden afgeweken.
Cao-afspraken werken door in de loonadministratie. In cao's worden vaak loononderdelen geregeld zoals vakantiebijslag en het arbeidsvoorwaardenbedrag; die gegevens worden verzameld in de polisadministratie van UWV en vormen de basis voor de hoogte van een ZW-, WW-, WIA- of WAZO-uitkering. Cao-partijen moeten daarom tijdig afstemmen met uitvoeringsorganisaties, softwareontwikkelaars en salarisprofessionals, en kleine fouten kunnen grote gevolgen hebben voor de uitkeringen van (ex-)werknemers.
Als er geen cao of eigen regeling is, maak je samen met je werkgever zelf afspraken over de arbeidsvoorwaarden. In dat geval ontbreekt de collectieve toetssteen en moet je terugvallen op het individuele contract en de wet.
Cao-lonencijfers als sectorbenchmark, niet als bedrijfsoordeel
De cao-lonenstatistiek van het CBS gaat alleen om reguliere cao's. Dat zijn de cao's waarin de primaire arbeidsvoorwaarden zijn geregeld. Cao's waarin alleen afspraken zijn vastgelegd over vervroegde uittreding, sociale fondsen of een sociaal plan (bijvoorbeeld bij een reorganisatie) vallen buiten die statistiek. Binnen de cijfers wordt bovendien onderscheid gemaakt tussen cao's voor individuele bedrijven en bedrijfstakcao's.
De cijfers beschrijven de ontwikkeling van cao-lonen op het niveau van cao's en bedrijfstakken. Je kunt de reeks gebruiken om te zien of de lonen in een sector stijgen of dalen, en om de lonen in jouw sector te vergelijken met die in andere sectoren. Voor het beoordelen van een individuele werkgever zeggen de cijfers niets; ze gaan over cao's en bedrijfstakken, niet over bedrijven.
Voordelen en beperkingen van cao-lonenstatistieken
- VoordelenGebruikbaar als sectorbenchmark; toont ontwikkeling van lonen over tijd; helpt bij vergelijking tussen sectoren.
- BeperkingenZegt niets over individuele werkgevers; niet van toepassing op cao’s over sociale fondsen of reorganisaties; geen informatie over naleving in de praktijk.
Actuele cao en AVV-status vinden
Op de website over cao's van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kun je zien of een cao algemeen verbindend is verklaard en per welke datum dat het geval is. Dat is het meest directe aanknopingspunt om te controleren of een werkgever die geen partij is bij de cao toch aan de bepalingen gebonden is.
De cao-partijen zelf — werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties, meestal vakbonden — kunnen vertellen of voor jou een cao geldt en wat erin staat. Daarnaast is er een registratiestap: een cao treedt pas in werking als hij bij de Inspectie SZW van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ter registratie is aangeboden. Na ontvangst stuurt de inspectie een ontvangstbevestiging waarmee de rechtsgeldigheid formeel is geregeld.
Wat openbare cao-informatie niet over een werkgever zegt
De cao ontsluit arbeidsvoorwaarden: loon, toeslagen, werktijden, verlof, pensioen, scholing en vergelijkbare onderwerpen. De cao geeft geen beeld van de financiële gezondheid van een onderneming, van de bedrijfscultuur of van de mate waarin regels in de praktijk worden nageleefd. Een algemeen verbindend verklaarde cao vertelt je dat bepaalde bepalingen moeten worden toegepast, niet dat dit ook gebeurt.
Een jaarverslag is een andere openbare bron. Het gaat over financiële resultaten en beleid over een boekjaar, niet over de cao. Wat een jaarverslag bevat en of het openbaar is, verschilt per organisatie. Als het openbaar is, kun je er bijvoorbeeld in kijken naar de financiële positie van de onderneming en naar het personeelsbeleid, voor zover dat daarin aan bod komt. Dat geeft een indicatie van de continuïteit en de koers van de werkgever, maar zegt nog niets over de naleving van de cao.