Sectoren verkennen op vraag, vaardigheden en werkzekerheid

Krapte genoeg, maar niet overal dezelfde beweging

De arbeidsmarkt is volgens VNO-NCW krap maar weinig dynamisch: veel vacatures, werkgevers vinden hun mensen niet en werknemers blijven zitten. Vooral in zorg, techniek en onderwijs lopen de tekorten op, wat de arbeidsmarkt kwetsbaar maakt.

FlexNieuws meldt dat de krapte in het eerste kwartaal van 2025 licht afnam: 7.000 openstaande vacatures minder en 16.000 werklozen meer. Per 100 werklozen stonden 101 vacatures tegenover. De sectorverschillen blijven groot; bij een sectorkeuze tellen daarom niet alleen vacatures, maar ook dynamiek en structurele vraag.

Waar de vraag zit: van zorg en techniek tot handel en bouw

Volgens VNO-NCW groeit de vraag naar arbeid vooral in sectoren die al onder druk staan, zoals zorg en onderwijs. Techniek is ook een knelpuntsector. Daar stapelen de tekorten zich op.

FlexNieuws meldt dat de vacatures in het eerste kwartaal van 2025 vooral afnamen in de industrie en de handel, elk met 2.000. Eind maart stonden er 31.000 vacatures open in de industrie en 71.000 in de handel. De bouw en de financiële dienstverlening groeiden juist: beide plus 2.000 vacatures, met 30.000 openstaande vacatures in de bouw en 10.000 in de financiële dienstverlening. De bouw was koploper qua vacaturegraad: per duizend banen stonden er 81 vacatures open.

Het beeld is niet eenduidig. Het aantal banen daalde in de sector handel, vervoer en horeca met 23 duizend (0,8 procent), in de zorg met 7 duizend, in de bouwnijverheid met 5 duizend en in de industrie en het onderwijs met elk 3 duizend. Banen kwamen er bij in het openbaar bestuur (+6 duizend), de uitzendbranche (+5 duizend) en de ICT (+4 duizend). CBS laat zien dat de zorg en de zakelijke dienstverlening op langere termijn sterk zijn gegroeid, terwijl het belang van de industrie, de overheid, de financiële dienstverlening, de landbouw en de handel juist kleiner is geworden.

Vraag naar arbeid per sector: vacatures en banenverandering (2025)

Grote werkgevers: zakelijke dienstverlening, zorg en handel

De zakelijke dienstverlening (inclusief uitzendkrachten) is met 2,4 miljoen banen in 2025 de grootste bedrijfstak. De zorg telt 1,9 miljoen banen en de handel 1,7 miljoen banen. Dat blijkt uit de werkgelegenheidsstructuur van het CBS.

Vergeleken met 2005 is de werkgelegenheidsstructuur flink verschoven. De industrie, de overheid, de financiële dienstverlening, de landbouw en de handel hebben relatief aan belang ingeboet. De zorg en de zakelijke dienstverlening zijn daarentegen sterk gegroeid. De zorg telt nu ruim tweemaal zoveel banen als de industrie.

Binnen bedrijfstakken bestaan grote verschillen. Het aandeel zelfstandigen is het grootst in de landbouw, bosbouw en visserij: 53 procent, tegen een landelijk gemiddelde van 21 procent. Het aandeel vrouwen is het hoogst in de zorg (ruim 80 procent), gevolgd door onderwijs (65 procent) en cultuur, recreatie en overige diensten (62 procent). In de bouw is het aandeel vrouwen met 12 procent het laagst. De horeca en de handel hebben relatief veel jonge werknemers; in de horeca is meer dan de helft van de werknemers jonger dan 25 jaar. Ouderen (55-plus) werken relatief vaak in het openbaar bestuur, vervoer en opslag, verhuur en handel van onroerend goed en de industrie.

Werkgelegenheidsstructuur in Nederland (2025)

Niet de functie, maar je vaardigheden bepalen je kansen

Werkgevers kijken steeds meer naar vaardigheden, terwijl beroepen verschuiven. VNO-NCW beschrijft dat digitalisering en kunstmatige intelligentie sommige banen laten verdwijnen en nieuwe laten ontstaan. Tegelijk denken veel organisaties nog in vaste functies en zoeken ze kandidaten die exact passen bij een bestaande rol. Dat wringt op een arbeidsmarkt waarin vaardigheden en mobiliteit belangrijker worden.

Het CBS onderscheidt bijna 440 beroepen, ondergebracht in beroepsklassen. De grootste klassen zijn de bedrijfseconomische en administratieve beroepen, de zorg- en welzijnsberoepen en de technische beroepen. In het tweede kwartaal van 2026 viel bijna de helft van alle werknemers en zelfstandigen van 15 tot 75 jaar in een van deze beroepsklassen.

De verschuiving is duidelijk zichtbaar in de cijfers. In het tweede kwartaal van 2026 werkten 7 duizend meer personen dan een jaar eerder, vooral in ICT-beroepen (+36 duizend). Het aantal managers nam het sterkst af (met 32 duizend). Tussen 2013 en 2025 nam het aantal werkenden in ICT-beroepen relatief het sterkst toe: van 282 duizend naar 562 duizend (+280 duizend). In die periode groeiden 11 van de 13 beroepsklassen. Mannen werken vaker in ICT-, technische, agrarische en transport- en logistiek beroepen; vrouwen vaker in zorg- en welzijnsberoepen en pedagogische beroepen.

Werkzekerheid: van vaste baan naar kunnen meebewegen

Werkzekerheid is iets anders dan baanzekerheid. Het Nederlandse arbeidsmarktmodel is historisch gebaseerd op stabiliteit via langdurige contracten en sociale bescherming bij één werkgever. VNO-NCW stelt dat de economie van vandaag vraagt om het vermogen om van werk te kunnen veranderen zonder in onzekerheid te belanden. Niet de baan staat onder druk, maar het idee dat één baan voldoende bescherming biedt voor een hele loopbaan.

Voor werknemers blijft inkomenszekerheid het belangrijkste uitgangspunt. Een overstap naar een nieuwe sector kan betekenen dat een tijdelijk contract volgt of dat het salaris lager uitvalt. Ook bestaat de angst voor een periode zonder werk. Daardoor blijven veel mensen zitten waar ze zitten, zelfs wanneer er elders kansen liggen.

De contractvorm verschilt sterk per sector. Het CBS rekent oproep- en uitzendbanen, banen met een contract voor bepaalde tijd en stageplekken tot de flexibele werknemersbanen. Banen met een contract voor onbepaalde tijd en directeuren-grootaandeelhouders vallen onder de vaste banen. Daardoor verschilt per bedrijfstak hoe groot het aandeel flexibele en vaste banen is.

Werkzekerheid: vaste baan vs. mobiliteit

Beloning per beroepsklasse: wat kun je verwachten?

Het CBS heeft data gepubliceerd over het bruto uurloon naar beroepen in 2022. De data zijn uitgesplitst naar beroepsklasse, beroepssegment en beroepsgroep. Naast de mediaan is ook het 25e en 75e percentiel beschikbaar, zodat de spreiding binnen een beroep zichtbaar wordt.

De beroepsklassen met het hoogste mediane bruto uurloon zijn Managers, ICT beroepen en Openbaar bestuur, veiligheid en juridische beroepen. Op beroepsgroepniveau zijn Managers verkoop en marketing, Managers zakelijke en administratieve dienstverlening en Managers productie het best betaald.

De laagste mediane bruto uurlonen vinden we in de beroepsklassen Dienstverlenende beroepen, Transport en logistiek beroepen en Agrarische beroepen. Binnen de beroepsgroepen staan Laders, lossers en vakkenvullers, Keukenhulpen en Kassamedewerkers onderaan. Deze inzichten helpen werkzoekenden en studenten om realistische verwachtingen te vormen over beloning per beroep en sector.

Mediane bruto uurloon per beroepsklasse (2022, CBS)

Flexibiliteit en zelfstandigheid verschillen sterk per sector

Werkzekerheid hangt ook af van de contractvorm en het aandeel zelfstandigen in een sector. Het CBS laat zien dat de horeca het hoogste aantal flexbanen heeft. Daarna komt verhuur en overige zakelijke diensten, de bedrijfstak waarin uitzendbureaus zijn ingedeeld. Andere bedrijfstakken met relatief veel flexbanen zijn handel, cultuur, sport en recreatie. De financiële dienstverlening is juist de bedrijfstak met het grootste aandeel vaste banen.

Het aandeel zelfstandigen verschilt eveneens sterk. In de landbouw, bosbouw en visserij is 53 procent van de banen een zelfstandigenbaan, tegen een landelijk gemiddelde van 21 procent. Dat betekent dat werkzekerheid in zulke sectoren vaak afhangt van het kunnen verwerven van opdrachten en het omgaan met inkomensschommelingen.

Flexibiliteit kan ook conjunctuurgevoelig zijn. In het eerste kwartaal van 2025 daalde het aantal zelfstandigenbanen fors met 52 duizend, terwijl het aantal werknemersbanen met 38 duizend toenam. Het totale aantal banen daalde daardoor na vier jaar stijging voor het eerst. Dit laat zien dat de ene contractvorm niet per definitie meer werkzekerheid biedt; het gaat om de combinatie van sector, contract en persoonlijke mobiliteit.

Aandeel flexibele banen per bedrijfstak (CBS, 2025)

Toekomstbestendig kiezen: demografie, digitalisering en mobiliteit

Bij het kiezen van een sector spelen demografie, technologie en geopolitiek een grote rol. VNO-NCW wijst erop dat Nederland snel vergrijst: het aantal mensen dat met pensioen gaat stijgt, terwijl het aantal werkenden relatief minder snel groeit. Daardoor blijft de arbeidsmarkt krap.

Tegelijkertijd verandert de inhoud van werk door digitalisering en kunstmatige intelligentie. Sommige banen verdwijnen, nieuwe ontstaan. Globalisering maakt sectoren internationaler en competitiever, en geopolitieke onzekerheid zorgt voor schommelingen in markten en productie. Dat maakt een starre arbeidsmarkt kwetsbaar.

Een toekomstbestendige sectorkeuze draait daarom niet alleen om de vraag van vandaag, maar ook om de vraag of je kunt meebewegen. Wie kiest voor een sector met leermogelijkheden, overdraagbare vaardigheden en een goede uitgangspositie op de arbeidsmarkt, vergroot de werkzekerheid op de lange termijn.